بازی دوم (Doom)، یکی از تأثیرگذارترین بازیهای ویدیویی تمام دوران، بهطور معروف از طریق مدل اشتراکی (Shareware) توزیع شد: فصل اول بازی کاملاً رایگان بود و اگر آن را دوست داشتید، مقداری پول برای شرکت آیدی سافتور (id Software) میفرستید و آنها دو اپیزود باقیمانده را برای شما پست میکردند.
با این حال، اتفاقی که گاهی در آن روزگار پیش از اینترنت رخ میداد این بود که فروشندگان نهچندان خوشنام، نسخه اشتراکی را برای فروش عرضه میکردند، با وجود اینکه قرار بود رایگان باشد. با پرداخت ۵ دلار (یا هر مبلغی، مدتها از آن زمان میگذرد)، میتوانستید تیرانداز داغ و جدید سازندگان ولفنشتاین (Wolfenstein) را به خانه ببرید — و البته که کل بازی را دریافت نمیکردید، اما مهم نبود. این هنوز هم دوم است. آیا میخواهید آن را بازی کنید یا نه؟
ممکن است فکر کنید که آیدی سافتور با افرادی که از کار آنها پول درمیآورند در حالی که خودشان چیزی دریافت نمیکنند، مشکل پیدا میکند، اما جان رومرو (John Romero)، یکی از بنیانگذاران استودیو، امروز در کویککان (QuakeCon) گفت که قضیه کاملاً برعکس بوده است: آنها از دیدن این اتفاق خوشحال میشدند.
رومرو درباره افرادی که نسخه اشتراکی دوم را روی دیسکت میساختند و میفروختند، گفت: «لطفاً این کار را بکنید. پولی به ما ندهید. فقط آن را پخش کنید. شما به فروشگاه میرفتید و ۱۰ جعبه مختلف را میدیدید که همگی همان دوم اشتراکی را در خود داشتند. برای من مهم نیست. آن را به همه بدهید، پخش کنید.»
«ما کاملاً از این موضوع خوشحال بودیم. ما فقط برای بیرون دادن بازی کارهای زیادی انجام میدادیم. ما میدانستیم که در تایوان آنها را کپی میکنند: ۱۰۰٪، بازار آن زمان این شکلی بود. بنابراین با بزرگترین قاچاقچیان آنجا تماس گرفتیم و گفتیم: آیا میتوانید جعبهها را از ما بخرید؟ خیلی ارزان. واقعاً خیلی ارزان. بنابراین آنها تنها جعبه از ما خریدند تا قانونی باشد.»
«آن را پخش کنید، بگذارید حسخوبی داشته باشند. ما زمانی پول درمیآوردیم که افراد واقعاً بقیه بازی را سفارش میدادند. ما سعی نکردیم از نسخه اشتراکی پول درآوریم.»
رومرو گفت که آیدی آن را صرفاً شکلی از توزیع میدانست — زیرا بار دیگر، این سالها قبل از همهگیری اینترنت بود و بیشتر گیمرها به این چیزها دسترسی آسانی نداشتند، همانطور که در مقاله ما درباره اینکه چگونه مدل اشتراکی بازیهای رایانهای را برای همیشه تغییر داد، بررسی کردیم.
دبازی دوم و سایر بازیهای اشتراکی روی بردهای بیبیاس (BBS) در دسترس بودند، اما این به معنای دو چیز بود: شما باید یک تماس تلفنی راه دور بالقوه طولانی (و گرانقیمت) برقرار میکردید اگر به اندازه کافی به یک برد توزیع نزدیک نبودید، و بدتر از آن، باید یکی از آن آدمهای عجیبوغریب خوراک کامپیوتر میبودید که واقعاً مودم داشتند. باور کنید، در آن زمان تعداد ما زیاد نبود. بنابراین، هرچقدر هم که مشکوک بودند، آن توزیعهای دیسک در جعبه که کاملاً قانونی نبودند، هم برای آیدی سافتور و هم برای گیمرها مفید بودند.
این نگرش همچنین رویکرد استودیو را به حفاظت در برابر کپیبرداری شکل داد، چیزی که آنها اصلا زحمتش را نکشیدند.
رومرو گفت: «همیشه جنگی با حفاظت از کپی وجود داشته که هرگز برنده نشده است و ما نمیخواستیم وقت خود را با آن تلف کنیم. اگر مردم بخواهند آن را کپی کنند، کپی خواهند کرد. ممکن است مدتی بعد آن را بخرند، اما — ما برای همهچیزهایی که بازی میکردیم پول نداشتیم، بنابراین گفتیم، بیایید آن را قفل نکنیم. اگر مردم بخواهند آن را بازی کنند، باز هم میتوانند بفهمند چگونه آن را بازی کنند.»