دانیل لمیر (Daniel Lemire)، متخصص عملکرد نرمافزار، دانشمند و توسعهدهنده گیتهاب (GitHub)، قیمتهای تاریخی حافظه رایانه را مقایسه کرد و نشان داد که دههها کاهش قیمت تنها در عرض چند ماه به دلیل تقاضای عظیم برای حافظه با پهنای باند بالا (HBM) از بین رفته است. بر اساس پست او در شبکه اجتماعی ایکس (X)، این رویداد یک ناهنجاری تاریخی است و او نمیتواند نمونهای را به خاطر بیاورد که در آن قیمت سختافزار فناوری به سطوح دههها قبل بازگشته باشد.
لمیر گفت: «رم بر اساس هر واحد تقریباً به اندازه سال ۲۰۰۷ گران است.» او همچنین افزود: «من فکر نمیکنم هیچکس بتواند پیشبینی کند چه اتفاقی خواهد افتاد، اما حدس میزنم که یا راهی برای ساخت سیستمهای هوش مصنوعی بدون این همه حافظه پیدا میکنیم، یا راههای بسیار هوشمندانهای برای ساخت حافظه بسیار بیشتر با سرعت بسیار بالاتر پیدا میکنیم.»
ما همچنین دادههای شخص ثالث گردآوریشده و نگهداریشده توسط دیوید شیم (David Shim) برای پروژه استنفورد دام (Stanford DAM Project) را بررسی کردیم. آخرین قیمت حافظه دیدیآر ۵ (DDR5) بین ۱۳.۲۸ تا ۱۱.۴۱ دلار به ازای هر گیگابایت است — آخرین باری که رم به این قیمت رسید در سال ۲۰۰۸ بود، زمانی که قیمت دیدیآر ۲ (DDR2) بین ۱۵ تا ۱۱.۰۰ دلار به ازای هر گیگابایت در نوسان بود. البته این موارد بر اساس ارزشهای اسمی دلار آمریکا هستند. اگر تورم سال ۲۰۲۴ را در نظر بگیریم، مقدار فعلی برای دیدیآر ۵ بین ۱۲.۷۴ تا ۱۰.۹۴ دلار به ازای هر گیگابایت است که آخرین بار در سال ۲۰۱۱ به دست آمد، زمانی که قیمتهای دیدیآر ۳ (DDR3) برابر با ۱۱.۸۵ دلار به ازای هر گیگابایت بود.
پیشرفتهای تکنولوژیک، بهویژه در زمینه تولید و کوچکسازی، به این معنا بود که فناوری با گذشت زمان ارزانتر میشود. این امر از زمان ساخت اولین رایانه دیجیتال عمومی در ۸۰ سال پیش صادق بوده است. رایانهی انیاک (ENIAC) در سال ۱۹۴۶ برای دولت ۴۰۰,۰۰۰ دلار هزینه داشت، به این معنی که احتمالاً امروز حدود ۶,۸۵۰,۲۹۷.۴۴ دلار هزینه خواهد داشت. با این حال، قدرت محاسباتی آن تقریباً معوال ۵,۰۰۰ جمع در ثانیه بود — در مقایسه، یکی از ارزانترین تلفنهای هووشی که امروزه میتوانید تهیه کنید، موتو جی پلی (Moto G Play)، با قیمت ۹۹.۹۹ دلار به فروش میرسد. این گوشی هوشمند از یک پردازنده اسنپدراگون ۶۸۰ (Snapdragon 680) با عملکرد هوش مصنوعی ۳.۳ تاپس (TOPS) نیرو میگیرد — که این یعنی ۳.۳ تریلیون عملیات در ثانیه. ما واقعاً نمیتوانیم انیاک را با یک پردازنده مدرن مقایسه کنیم، اما حداقل مقیاسی را به ما نشان میدهد که فناوری در آن پیشرفت کرده و قیمتها کاهش یافته است.
افزایش عظیم قیمت حافظه در زمانهای اخیر ناشی از پسرفت تکنولوژیک یا گلوگاه در عرضه نبوده است — بلکه تقاضای انبوه برای حافظه با پهنای باند بالا (HBM) است که توسط مسابقه هوش مصنوعی هدایت میشود. ایلان ماسک (Elon Musk) در آخرین تماس درآمدی اسپیسایکس (SpaceX) گفت: «خروجی حافظه حدود ۲۰ درصد در سال در حال افزایش است. اکنون، به طور معمول، این برای هر صنعت بزرگ و بالغی فوقالعاده سریع و شگفتانگیز خواهد بود، اما از خود بپرسید، آیا تقاضا ۲۰ درصد در سال افزایش مییابد؟ نه، تقاضا ۲۰۰ درصد در سال افزایش مییابد، شاید بیشتر.»
سایر کارشناسان و رهبران صنعت با ماسک موافقت میکنند. رئیس گروه اسکی (SK Group)، شرکت هولکینگ که مالک سازنده تراشه حافظه اسکی هاینیکس (SK hynix) است، گفت که قیمتهای رم «به طور غیرعربی بالا» هستند و صنعت باید اقداماتی را برای افزایش عرضه و کاهش قیمتها انجام دهد. حتی رمی که از تراشههای سازنده چینی سیاکسامتی (CXMT) استفاده میکند، که برخی افراد به عنوان یک جایگزین ارزانتر به آن نگاه میکنند، به طور کلی قیمت ماژولهایی را که از تراشههای سه شرکت بزرگ (میکرون، سامسونگ و اسکی هاینیکس) استفاده میکنند، دنبال کرده است.
علاوه بر رایانهها، صنایع دیگری نیز در حال حاضر تحت تأثیر این کمبود قرار میگیرند، از جمله کارتهای گرافیک، تلفنهای هوشمند، کنسولهای بازی و حتی اتومبیلها. ما نمیدانیم بحران فعلی حافظه چه مدت طول خواهد کشید، اما این وضعیت ناپایدار است و «چیزی باید کوتاه بیاید.» نکته ترسناک این است که هیچکس نمیداند اگر و چه زمانی آن زمان فرا برسد چه اتفاقی خواهد افتاد.