هزینه‌کرد بیش از ۱ تریلیون دلاری غول‌های فناوری برای زیرساخت هوش مصنوعی

شرکت‌های آمازون (Amazon)، گوگل (Google)، متا (Meta) و مایکروسافت (Microsoft) از سال ۲۰۲۳ تاکنون بیش از یک تریلیون دلار روی زیرساخت‌های هوش مصنوعی (AI)، از جمله مراکز داده، تراشه‌های درون آن‌ها و توان الکتریکی مورد نیاز برای راه‌اندازی این تأسیسات هزینه کرده‌اند. نشریه فایننشال تایمز (Financial Times) اعلام کرد که این چهار شرکت بزرگ بر اساس آخرین گزارش‌های درآمدی خود تاکنون به هزینه‌کرد سرمایه‌ای ۱.۱ تریلیون دلاری رسیده‌اند و پیش‌بینی می‌شود تنها در سال جاری، ۷۴۵ میلیارد دلار دیگر به این رقم اضافه شود.

ریشی جالویا (Rishi Jaluria)، تحلیلگر مؤسسه آر‌بی‌سی کپیتال (RBC Capital)، به این نشریه گفت: «اساساً هیچ پایان مشخصی برای رشد هزینه‌کرد سرمایه‌ای دیده نمی‌شود. سرمایه‌گذاران از این شرکت‌ها می‌خواهند که خط باریک بین سرمایه‌گذاری روی هوش مصنوعی و عدم به خطر انداختن عواملی که آن‌ها را موفق ساخته است، رعایت کنند.» این سرمایه‌گذاری عظیم، چندین صنعت دیگر را به‌ویژه قیمت برق و تراشه‌های حافظه و ذخیره‌سازی دستخوش تغییر کرده است. تقاضای عظیمی که مراکز داده به شبکه برق تحمیل کرده‌اند، بسیاری از شرکت‌های خدماتی ایالات متحده را مجبور کرده است تا میلیاردها دلار برای ارتقای زیرساخت‌های مربوطه هزینه کنند؛ هزینه‌ای که سپس آن را به تمام مصرف‌کنندگان منتقل کرده‌اند، نه فقط شرکت‌های بزرگی که عامل این ارتقا بوده‌اند.

این موضوع در کنار سایر مسائل زیست‌محیطی باعث شده است تا بسیاری از شهروندان آمریکایی نسبت به پروژه‌های مراکز داده در نزدیکی جوامع خود واکنش نشان دهند. کاخ سفید «پیمان حمایت از مصرف‌کننده برق» را پایه‌گذاری کرد و شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات مقیاس‌پذیر هوش مصنوعی، اپراتورهای تأسیسات، شرکت‌های مراکز داده و ایالت‌های مختلف را وادار ساخت تا تعهد دهند از مصرف‌کنندگان عادی در برابر افزایش هزینه‌های برق محافظت کنند. اما تاکنون هیچ ایالتی گامی برای تبدیل این پیمان به قانون برنداشته است. در واقع ایالت اورگان (Oregon) قانون پاور (POWER Act) را به تصویب رساند که به افزایش ۳۰ درصدی قبض برق کاربران مصرف‌کننده بیش از ۲۰ مگاوات (MW) و کاهش ۱.۳ درصدی هزینه‌های برق ساکنان منجر شد، اما این ایالت این اقدام را در سال ۲۰۲۵ انجام داد؛ مدت‌ها پیش از آنکه دونالد ترامپ (Donald Trump)، رئیس‌جمهور آمریکا، غول‌های فناوری را به کاخ سفید فراخواند و به آن‌ها گفت که باید «هزینه خود را بپردازند».

کوه پول نقد سرازیرشده توسط این غول‌های فناوری به حوزه هوش مصنوعی، صنعت تراشه‌های حافظه و ذخیره‌سازی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. از آنجا که این شرکت‌های مقیاس‌پذیر هوش مصنوعی نقدینگی بالایی از سوی سرمایه‌گذاران دارند، تمایل دارند برای حافظه با پهنای باند بالا (HBM) مورد نیاز خود جهت اجرای مراکز داده، بالاترین قیمت را بپردازند. به همین دلیل، برای شرکت‌های میکرون (Micron)، سامسونگ (Samsung) و اس‌کی هاینیکس (SK hynix) منطقی بود که آن‌ها را نسبت به حافظه دینامیک با دسترسی تصادفی (DRAM) در اولویت قرار دهند، به خصوص که می‌توانند قیمت بالاتری برای این تراشه‌ها مطالبه کنند و مشتریانی نیز وجود دارند که حاضرند در آن سطوح قیمتی خرید کنند. این امر به کمبود حافظه مصرف‌کنندگان منجر شد که از سال ۲۰۲۵ کلید خورد؛ اگرچه این مسئله ابتدا سازندگان رایانه‌های شخصی و علاقه‌مندان را تحت تأثیر قرار داد، اما اکنون صنایع دیگری نیازمند حافظه را نیز درگیر کرده است که از جمله آن‌ها می‌توان به خودروها و گوشی‌های هوشمند اشاره کرد. حتی اپل (Apple) که به‌طور تاریخی نفوذ زیادی روی تأمین‌کنندگان خود داشت، به دلیل این کمبودها مجبور به افزایش قیمت‌ها شد.

علاوه بر انحراف سایر صنایع، هزینه‌کرد سرمایه‌ای عظیمی که این چهار شرکت بزرگ به آن تن داده‌اند، برخی کارشناسان را نگران کرده و هشدار داده‌اند که وعده‌ها و قراردادهای آن‌ها به «بدهی پنهان» ثبت‌نشده در ترازنامه‌هایشان منجر می‌شود. این مبلغ که ارزشی حدود ۱.۶۵ تریلیون دلار دارد، در صورت‌های مالی فصلی آن‌ها به عنوان تعهدات آتی ثبت شده است که تنها با آنلاین شدن دارایی یا خدمات مربوطه به جریان می‌افتند. ارزش فعلی معادل ۱۲۲ درصد بدهی واقعی منعکس‌شده در ترازنامه‌های آن‌هاست که می‌تواند این تصور اشتباه را به سرمایه‌گذاران بدهد که تعهدات کمتری نسبت به واقعیت دارند.

اگرچه مقدار پولی که این چهار شرکت بزرگ برای هوش مصنوعی هزینه می‌کنند سرسام‌آور به نظر می‌رسد، اما باید توجه داشت که این شرکت‌ها خود مقادیر هنگفتی پول نقد به صورت فصلی به دست می‌آورند. آخرین درآمد فصلی مایکروسافت ۹۰ میلیارد دلار است، در حالی که متا در همین دوره ۶۰ میلیارد دلار درآمد داشته است. آلفابت (گول / Google) درآمدی نزدیک به ۱۲۰ میلیارد دلار گزارش کرد و آمازون ۲۰۰ میلیارد دلار به دست آورد. این مجموعاً نزدیک به ۴۷۰ میلیارد دلار درآمد برای این شرکت‌ها تنها در آخرین فصل است.

با این وجود، این بدان معنا نیست که آن‌ها می‌توانند به طور نامحدود به هزینه‌کرد روی هوش مصنوعی ادامه دهند. به عنوان مثال، اگرچه کسب‌وکار ابری گوگل سال گذشته ۱۱ میلیارد دلار درآمد داشت، اما ارزش سهام آن پس از اعلام اینکه در فصل گذشته بیشتر از میزان درآمدش هزینه کرده است، کاهش یافت؛ این اولین بار در طول ۲۰ سال گذشته و پس از عمومی شدن سهام این شرکت بود که چنین اتفاقی رخ می‌دهد. متا نیز در حال برنامه‌ریزی برای اجاره توان محاسباتی هوش مصنوعی خود است و ظاهراً راه آمازون، گوگل و مایکروسافت را دنبال می‌کند که کسب‌وکارهای ابری رو به رشدی دارند. با این حال، این اعلامیه باعث کاهش ارزش سهام آن شد. دک مولاکی (Dec Mullarkey)، مدیرعامل اس‌ال‌سی منیجمنت (SLC Management)، به فایننشال تایمز گفت: «آن‌ها کمی آشفته عمل می‌کنند. برای سرمایه‌گذاران دیگر رشد به هر قیمتی مطرح نیست؛ آن‌ها می‌خواهند شاهد جریان یافتن این هزینه‌ها در نتایج مالی باشند، درست مانند کاری که سه شرکت بزرگ انجام می‌دهند.»