فیلمهای آیمکس (IMAX) تجربهای دراماتیک، بزرگ، درخشان و با مقیاسی فراتر از پردههای سینمایی معمولی ارائه میدهند. با این حال، ساخت چنین فیلمهایی فرآیندی بسیار چالشبرانگیز برای فیلمسازان است که به تجهیزات تخصصی و بودجهای کلان نیاز دارد. تنها تعداد معدودی از کارگردانان مانند کریستفر نولان (Christopher Nolan) بهطور کامل این استاندارد را پذیرفتهاند و جدیدترین فیلم او یعنی «ادیسه» (The Odyssey) یکی از معدود آثار فیلمبرداری شده بهطور کامل با دوربینهای آیمکس است. اما با وجود کیفیت فوقالعاده، چرا بیشتر فیلمها با این فرمت ضبط نمیشوند؟
مشکلات دیرینه دوربینها و فیلمهای قطور آیمکس
فرمت آیمکس از سال ۱۹۷۰ معرفی شد، اما هرگز برای سینمای هالیوود طراحی نشده بود. سالهای اولیه این فناوری تحت تسلط مستندها و فیلمهای آموزشی بود. فیلمبرداری با آیمکس همواره نیازمند تجهیزات بزرگتر و دستوپاگیرتر بوده است. دوربینهای مدرن آیمکس بسیار سنگینتر از نمونههای سنتی هستند و صدای بلندی تولید میکنند که ضبط صدای تمیز را در صحنه دشوار میسازد. همچنین، فیلمهای ۶۵ تا ۷۰ میلیمتری آیمکس بسیار بزرگتر از فیلمهای سنتی ۳۵ میلیمتری هستند که همین امر ظرفیت دوربین را کاهش داده و نیاز به تعویض مداوم حلقه فیلم را ایجاد میکند؛ مسئلهای که زمان تولید و هزینهها را به شدت افزایش میدهد.
انقلاب سینمای دیجیتال و ظهور استانداردهای جایگزین
در حالی که نولان به استفاده از دوربینهای فیزیکی آیمکس وفادار مانده، هالیوود در سالهای گذشته به سمت تولید دیجیتال حرکت کرده است. دوربینهای دیجیتال کوچکتر، آرامتر و ارزانتر هستند و به صنعت فیلمسازی اجازه دادند تا با سرعت و انعطاف بیشتری کار کنند. این تغییر باعث شد آیمکس به گزینهای خاص و تجربی تبدیل شود. برای حل این مشکل، استانداردهایی مانند «فیلمبرداری شده برای آیمکس» (Filmed for IMAX) با استفاده از دوربینهای دیجیتال تأییدشده مانند مدلهای شرکت سونی (Sony) شکل گرفتند که نمونه بارز آن را در فیلم «ماموریت غیرممکن» با بازی تام کروز (Tom Cruise) دیدهایم، هرچند که این آثار نیز به کیفیت فرمت اصلی ۱۵/۷۰ میلیمتری نمیرسند.
چرا آیمکس همچنان برای اکثر تولیدات توجیهپذیر نیست؟
در نهایت، مهمترین عامل بازدارنده در برابر استفاده فراگیر از آیمکس، «هزینه» است. این فرمت نیازمند دوربینهای خاص، نگاتیوهای گرانقیمت، اپراتورهای آموزشدیده و زمان طولانیتر در مراحل پست تولید است. از سوی دیگر، تعداد سالنهای سینمایی در سراسر جهان که توانایی نمایش فرمت اصلی آیمکس را دارند بسیار محدود است. برای استودیوهای فیلمسازی، توجیهپذیر نیست که هزینه هنگفتی برای ساخت فیلمی بپردازند که تنها کسری از مخاطبان میتوانند نسخه اصلی و باکیفیت آن را در سینماها تماشا کنند. به همین دلیل، بیشتر کارگردانان بلاکباستر همچنان تولید دیجیتال استاندارد را ترجیح میدهند.